Het boek dat ik nu aan het lezen ben, leest als een thriller, maar is een feitelijke weergave van wat zich in de afgelopen jaren deels in mijn nabije omgeving heeft afgespeeld. En een beschouwing op een van de thema’s waarover ik op mijn blog wil schrijven, namelijk vrijheid van meningsuiting in de praktijk voor minderheden in een democratie.
Het boek is geschreven door de Noorse journalist en auteur Dag Christensen en heeft als titel: “Ytringskamp eller statsfinansiert mobbing?” (Vertaald: Gevecht om vrijheid van meningsuiting of door de staat gefinancierd pesten?) met als ondertitel (vertaald): “Een inkijkje in het werk en de houding van de media ten opzichte van vrijheid van meningsuiting en religie, met bijzondere aandacht voor NRK Brennpunkt”.
Gratis download
Het boek is in het Noors geschreven en vrij te downloaden via de persoonlijke blog van Bernt Aksel Larsen, die volgens de website van goede doelenstichting HMC als christen en zakenman een enorme bijdrage heeft geleverd aan het startkapitaal van de stichting en “die de afgelopen jaren volkomen ten onrechte is verdacht gemaakt en besmeurd alsof hijzelf een fraudeur en nog erger was.”
Op de website van HMC valt onder andere te lezen dat: “Het boek is ingestuurd als bijlage bij een inhoudelijke consultatie naar aanleiding van een adviesrapport van de Commissie voor de Vrijheid van Meningsuiting op uitnodiging van het Noorse ministerie van Cultuur en Gelijkheid. Het reflecteert op het belang van bescherming van deze grondrechten voor het functioneren van een democratie en het belang van een onafhankelijke vrije pers die minderheden in de samenleving aan het woord laat.”
Het boek gaat met name over de rol en houding van de media rond een fraudezaak waarvoor de Nederlandse Stichting HMC in 2016 als slachtoffer aangifte heeft gedaan. HMC is werkzaam op humanitair en christelijk gebied vanuit dezelfde geloofsgrondslag als Brunstad Christian Church (BCC). HMC en BCC hebben naast de genoemde fraude de afgelopen jaren verschrikkelijke, haast onwerkelijke scenario’s beleefd op het gebied van afpersing en smaadschrift. Dit was de aanleiding voor het boek van Dag Christensen. Het boek is tijdens het schrijven met name een reflectie geworden op de rol van de media, met name de Noorse staatsomroep NRK, maar ook de rol van bijvoorbeeld het Nederlandse NRC Handelsblad komt aan bod.
Larsen schrijft op zijn blog over het boek en heeft het volledige boek op zijn website gedeeld:
Zelf beheers ik de Noorse taal al vanaf mijn tienerjaren, dus ben ik in mijn vrije uurtjes het hele boek aan het doorlezen. Voor wie geen Noors kan lezen: ik heb vernomen dat al aan meerdere vertalingen van het boek wordt gewerkt, naar het Engels en naar het Nederlands. En intussen kan Google translate uitkomst bieden.
Citaten uit het voorwoord van de auteur van het boek
Aan het begin van zijn voorwoord schrijft de auteur: “Dit boek is een bijdrage geworden aan het debat over de vrijheid van meningsuiting in Noorwegen en de behandeling van “impopulaire” minderheden in de media – en dus in het grootste deel van de samenleving.”
Over de aanleiding om het boek te schrijven, vertelt hij: “Toen ik meer dan twee jaar geleden met het onderzoeks- en schrijfwerk begon, was dit echter niet de invalshoek die ik in eerste instantie voor ogen had. Allereerst wilde ik de feiten verzamelen en een spannend verhaal vertellen waarvan ik vond dat het zo ongewoon was dat het niet vergeten mocht worden.
De interesse kwam bijna toevallig. Mijn familie en ik verblijven in de zomer op het eiland Ytre Tronderøya voor de Noorse kust ten zuidwesten van Lillesand. Een van de buren is de christen en zakenman Bernt Aksel Larsen. Ik zag dat hij in verschillende kranten werd genoemd, en in de regel negatief werd afgeschilderd. Laat in de herfst van 2016 zag ik zijn foto op de voorpagina van Dagens Næringsliv. De kop “Onenigheid in Smith’s Friends” verwees naar een artikel dat, meer dan 13 pagina’s lang, een sensationeel verhaal ontvouwde over hoe Larsen, samen met Kåre J. Smith, de leider van Brunstad Christian Church (“Smith’s Friends”), zichzelf zou hebben verrijkt ten koste van de religieuze gemeenschap, met behulp van zacht gezegd dubieuze methoden.
Parallel hieraan en aan de vele krantenartikelen die volgden, schreef Larsen steeds berichten op zijn persoonlijke blog, berntaksel.no. Zijn versie van de verhalen die in de kranten verschenen, was heel anders dan wat de pers weergaf.”
Vervolgens komt Christensen op misschien wel een van de meest onwerkelijke ontdekkingen in verband met het voorgaande: “In februari 2019 kwam er een verrassend moment, toen het gerenommeerde Amerikaanse tijdschrift The New Yorker in een groot artikel over geheime inlichtingen en opiniebeïnvloeding meldde dat een met naam genoemd Israëlisch bedrijf naar verluidt was ingeschakeld om een geheime “psychologische operatie” uit te voeren, gericht tegen de religieuze gemeenschap waartoe Larsen en Smith behoorden. Latere berichten in verschillende media onthulden dat die twee ook vermoedelijke doelwitten waren voor deze operatie.”
De eerste reactie van vrijwel iedereen die hierover hoorde, zei: dit is te bizar om waar te zijn. Hierover later meer.
De rol van media
Over de achtergrond van de auteur schrijft Christensen dat hij een lang leven in de media-industrie heeft doorgebracht, onder meer als journalist en redacteur, correspondent, uitgever, communicatieadviseur – en schrijver. Zijn professionele interesse bracht hem ertoe om Larsen meer in detail te vragen naar veel van de buitengewone dingen die hij in binnen- en buitenland had meegemaakt en ten slotte stelde hij Larsen voor om een boek hierover te schrijven.
Het boek werd echter nog veel uitgebreider dan alleen het verhaal van Larsen. Tijdens het werk aan de verslaglegging, zag hij “dat het niet alleen ging om een spannend en soms absurd verhaal over ongewone gebeurtenissen, maar evenzeer om belangrijke fundamentele maatschappelijke kwesties als polarisatie, de behandeling van “impopulaire” minderheden en het gedrag van verschillende media in verband met deze kwesties.”
Dan noemt hij het gebruik van een centrale bron voor de media, notabene degene die miljoenen had verduisterd bij een dochteronderneming van stichting HMC en die veroordeeld werd tot meerdere jaren gevangenisstraf voor onder meer valsheid in geschrifte.
Documentatie
De auteur schrijft dat de weergave van feiten in het boek is gebaseerd op meer dan 400 brondocumenten, waarvan een groot deel afkomstig is uit gerechtelijke procedures, strafzaken en politieonderzoeken in meerdere landen. Hij heeft ook veel interne communicatie, e-mails en andere berichten gelezen van en naar verschillende van de genoemde personen in het boek. Hij licht daarbij toe: “De 400 brondocumenten zijn slechts een beperkt deel van het totale materiaal waartoe hij toegang heeft gekregen. Het boek is dan ook het resultaat van jarenlang voorbereidend onderzoek, een kritische bespreking van duizenden pagina’s bronnenmateriaal, een lange reeks interviews en gesprekken en uitgebreid journalistiek werk om alles voor dit verslag in elkaar te zetten.”
De gezondheidstoestand van de democratie
Christensen verontschuldigt zich voor het feit dat hij een grote broek aantrekt voor zijn slotzin in het voorwoord: “Het gaat uiteindelijk om de gezondheidstoestand in de democratie waarin we leven en waar we te allen tijde actief voor moeten zorgen.”
Wat mij betreft zou hij zich daarvoor niet hoeven te verontschuldigen, want dat is nu juist wat wij allemaal moeten doen: waken over de gezondheidstoestand van de democratie waarin we leven. Ik zeg graag met de woorden van Stichting Ideële Reclame (SIRE) die in haar huidige campagne waarschuwt voor polarisatie in de samenleving in Nederland: De maatschappij – dat ben jij.
Later vast meer over de onderwerpen in dit boek. Ik lees intussen gauw verder.