Er waait een wind door ons land, een wind die merkbaar door de hele wereld waait. Het is een gedachtengoed dat ons wil meevoeren naar een wereld waar iedereen wakker is, alert op misstanden en problemen in de maatschappij en waarin we elkaar vooral niet kwetsen door discriminatie en uitsluiting. Waar iedereen gelijk is. Waar uitzonderingen niet bestempeld mogen worden, want dat kleineert en kwetst. In eerste instantie klinkt dat best aantrekkelijk. Een maatschappij van zachte handschoenen en acceptatie. Waar geen verkeerd woord valt, dat wil ik toch ook wel? Toch schuilt hier een flinke giftige adder onder het gras.
Gelijkheidsdenken
Waar ik op doel is het zogenaamde “woke gedachtengoed”. Letterlijk is woke de verledentijd van het Engelse “to wake up’, wakker worden of wakker maken. Deze stroming pretendeert dat het ons bewust moet maken dat in onze maatschappij allerlei groepen zijn die verborgen macht uitoefenen op minderheden. Natuurlijk is het goed om wakker te zijn, bewust van ontwikkelingen. Maar woke wil ons niet alleen hiervan bewust maken, er is in deze stroming een tendens om ook de verschillen te willen elimineren. Door een stelling in te nemen die zich niet zomaar verenigt met het gelijkheidsdenken, loop je al snel het risico om “gecanceld” te worden. In deze stroming staan moraalridders op die de strijd aanbinden tegen alle soorten van ongelijkheid die voorkomen in tradities, kunst en cultuur. Zelfs boeken moeten gezuiverd worden van kwetsende uitingen die mogelijk ongelijkheid zou weerspiegelen. Wat over zou blijven is een maatschappij van gelijkheid en inclusie. Maar is deze wel zo inclusief als het lijkt? Zijn minderheden echt veilig in zo’n maatschappij? Welke ruimte is er bijvoorbeeld binnen het woke-gedachtengoed voor een gelijkwaardig gesprek over traditionele christelijke, Bijbelse waarden?
Docenten moet op zijn woorden letten
Niet iedereen laat zich zomaar meeslepen door deze wind. Afgelopen week viel mijn oog op een artikel in het NRC Handelsblad waarin uit de doeken wordt gedaan dat Laurens Buijs, een lecturer aan de Universiteit van Amsterdam (UvA), mogelijk zijn ambt niet meer kan vervullen. Hij zit momenteel in de ziektewet thuis.
Zorgen bij de UvA om ‘woke’: ‘De academische vrijheid zit in een grote crisis’ (NRC.nl)
Laurens Buijs is interdisciplinair sociaalwetenschapper en geeft onderwijs over wetenschaps- en techniekfilososfie en over gender en seksualiteit. Op zijn site noemt hij: “Activistisch zet ik mij ook in voor de minderheidspositie en voor een meer empathische wereld. Want in onze diversiteit schuilt kracht”. Daarin gaat hij toch behoorlijk mee in het gedachtengoed dat ik hier bespreek. Waar schuurt het dan? Wat maakt dat hij niet vrij kan doceren en dat het lijkt of zijn mond gesnoerd wordt? Ik heb geprobeerd me te verdiepen in deze zaak.
De woke-wind bepaalt het taalgebruik
Het breekpunt in de veranderde sfeer rondom zijn persoon, start bij zijn kritiek op het coronabeleid binnen de UvA. Maar wanneer hij in zijn colleges ruimte geeft om vraagtekens te plaatsen bij het ongenuanceerde en doorgeslagen woke-verhaal, komt een aantal studenten en leiding van de universiteit in verweer. Als pogingen tot gesprekken met de algemene leiding van de universiteit mislukken, werpt hij zich vorig jaar op als klokkenluider van de ‘zorgelijke radicalisering onder zowel studenten als staf op de UvA’. Sindsdien ligt Buijs onder een vergrootglas. In plaats van zich stil te houden kiest Buijs ervoor zijn stem te laten horen in de media, want vlak nadat het gesprek op gang is gekomen met het bestuur van de UvA komt hij met een opiniestuk waarin hij zijn zorgen uit over de ‘woke-cultuur’. Hij noemt het verschijnsel ‘non-binair’ en ‘de bijbehorende obsessie met persoonlijke voornaamwoorden een lege hype in de hoog moderne samenleving, zonder wetenschappelijke basis’, aldus Buijs. Studenten tekenen protest aan tegen het voeren van deze discussie omdat zij zich hierdoor gekwetst voelen en vragen om beleid voor inclusie van non-binaire mensen. Er ontstaan 2 partijen die elkaar de tent uit vechten met tweets.
Daar wringt de schoen
Door deze kwesties wetenschappelijk te willen benaderen en verklaren, jaagt hij de woke-denkenden tegen zich in het harnas. Het denken van veel mensen is de afgelopen jaren sterk beïnvloed in de richting dat er een tussenvorm mogelijk zou zijn tussen het geslacht man en vrouw. Waag je het om die richting te willen onderzoeken, dan word je al als de vijand bestempeld. Waag je het zelfs te betwijfelen, dan ben je pas echt de klos, want je bent niet meer includerend tegenover allen die zich zo zouden voelen. De discussie die gevoerd zou kunnen worden, wordt hiermee gesmoord in de kiem.
Weterschappelijke onderbouwing is nodig
Ik wil zeker niet zeggen dat ik achter alle uitspraken van deze lecturer sta. Wat ik waardeer is dat hij zich niet laat meesleuren in een wind die waait, maar wetenschappelijke onderbouwing en discussie zoekt over punten die nu al door velen als feit worden aangenomen. Waar ik mij zorgen over maak is dat er een gebrek aan ruimte en nuchterheid lijkt te zijn om wetenschappelijk te kunnen bediscussiëren en onderbouwen of de wind die waait wel op alle punten de juiste is. Is onze maatschappij te gevoelig geworden om nuchter na te kunnen denken? Het lijkt erop dat als er onderzoek gedaan wordt naar de beweringen rond inclusie, dit onderzoek al gestopt wordt voordat het goed en wel is begonnen. Veel mensen zullen dan net als ik al de neiging voelen om zich stil te houden. Toch wil ook ik hier juist mijn stem gebruiken. En ik waardeer het als andere mensen moedig genoeg zijn om wel tegen de wind in te gaan of onderdelen ervan ter discussie te stellen.
Sta stevig op je benen en denk zelf
Ja ik ben wakker! Ik ben er niet op uit om te kwetsen of uit te sluiten, integendeel. Wie mij kent weet dat ik me juist goed probeer in te leven in zienswijzen en gevoelens van anderen. Toch blijf ik nuchter. Mijn mening is geworteld in mijn christelijke geloof dat God de mens heeft geschapen als man en vrouw[1]. En vooralsnog lijkt dit onderscheid ook gestaafd te worden door de wetenschap.
Een christen mag niet zomaar zeggen wat hij denkt (RD.nl)
Woke is wekroep tot Bijbelse omkering (RD.nl)
[1] Genesis 1:27 en 5:2.